ಇವತ್ತು ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರೋದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಟದ ಬಗ್ಗೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಭಾರತದ ಹಣೆಬರಹವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದ, ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಲೋಕದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ತಿರುಗಿಸಿದ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್’ ಅಲಿಯಾಸ್ IPL ಬಗ್ಗೆ! 2008ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಡಿಯಾಗಿ ಶುರುವಾದ ಈ ಲೀಗ್, ಇಂದು ವಿಶ್ವದ 2ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾ ಮೌಲ್ಯದ ಲೀಗ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ 22 ಗಜಗಳ ಪಿಚ್ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಆಟವಲ್ಲ, ಇದು 140 ಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯರ ಉಸಿರು, ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾ ಹಬ್ಬ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೋಕದ ಈ ಮಹಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿಂದೆ ಇರೋದು ಹಠ, ಗ್ಲಾಮರ್ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪಕ್ಕಾ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಮಾದರಿ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಈ ಐಪಿಎಲ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮೈಂಡ್ ಯಾರು? ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಮರ್‌ನ ಈ ‘ಕಾಕ್‌ಟೈಲ್’ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆದ್ದಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಬನ್ನಿ ನೋಡೋಣ, ಐಪಿಎಲ್ ಎಂಬ ಮಹಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರೋಚಕ ಇತಿಹಾಸ!
ಐಪಿಎಲ್‌ಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ್ದು 2007ರ ಆ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಪಡೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆದ್ದಾಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ‘ಕಿರು ಮಾದರಿ’ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಅಲೆ ಎದ್ದಿತು. ಆದರೆ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಸಿಐಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಅದುವೇ ಕಪಿಲ್ ದೇವ್ ನೇತೃತ್ವದ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್’ (ICL). ತನ್ನ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಬಿಸಿಸಿಐ, ಐಸಿಎಲ್ ಅನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಅಂದು ಲಲಿತ್ ಮೋದಿ ಎಂಬ ಕನಸುಗಾರ ಅಮೆರಿಕದ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತರುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಇಟ್ಟರು. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ಎಂಬ ಎರಡು ರಂಗಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿದರೆ ಸೋಲಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪಕ್ಕಾ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಈ ಲೀಗ್ ನಂಬಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಶುರುವಾದಾಗ ಚಿತ್ರಣವೇ ಬದಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಂಬಾನಿ, ಮಲ್ಯರಂತಹ ದೈತ್ಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಾದ್‌ಶಾ ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೇವಲ ಮೈದಾನದಿಂದ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ರೂಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಶಿಫ್ಟ್ ಆಯ್ತು!
ಐಪಿಎಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೇ ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್ ಸಿಡಿಸಿದ ಆ 158 ರನ್ ಐಪಿಎಲ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. 2009ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದ ಕಾರಣ ಟೂರ್ನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರೂ, ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕುಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಐಪಿಎಲ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಗೆಲುವು. ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಐಪಿಎಲ್ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಲೋಕ. 2008ರಲ್ಲಿ 100 ಮಿಲಿಯನ್ ಇದ್ದ ತಂಡದ ಬೆಲೆ ಇಂದು 900 ಮಿಲಿಯನ್ ದಾಟಿದೆ. ಜಿಯೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ನಡುವಿನ 48,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಒಪ್ಪಂದ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಾಖಲೆ. ಇಂದು ಐಪಿಎಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಸೆತದ ಬೆಲೆ ಲಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿದೆ! ಕೇವಲ ಹಣವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲೂ ಐಪಿಎಲ್ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ‘ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ಲೇಯರ್’ ರೂಲ್ ಮತ್ತು ‘ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ರಿಪ್ಲೇ’ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಆಟವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ರೋಚಕಗೊಳಿಸಿವೆ. ಗಲ್ಲಿಯ ಹುಡುಗನನ್ನು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಈ ಐಪಿಎಲ್‌ಗೆ ಇದೆ. ಜಸ್ಪ್ರೀತ್ ಬುಮ್ರಾ, ಹಾರ್ದಿಕ್ ಪಾಂಡ್ಯ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರ್ ಯಾದವ್ ಅವರಂತಹ ಆಟಗಾರರು ಇಂದು ವಿಶ್ವ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಐಪಿಎಲ್ ಎಂಬ ವೇದಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ.
ಹೊಳೆಯುವ ಐಪಿಎಲ್ ಹಿಂದೆ ಕರಾಳ ದಿನಗಳೂ ಇವೆ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. 2013ರ ಆ ಭೀಕರ ಸ್ಪಾಟ್ ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್ ಹಗರಣ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ನಡುಗಿಸಿತ್ತು. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನಂಬಿಕೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ತಂಡಗಳು 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾದವು. ಲಲಿತ್ ಮೋದಿ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಅವ್ಯವಹಾರಗಳು ಐಪಿಎಲ್‌ನ ಗ್ಲಾಮರ್‌ಗೆ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆ ತಂದಿತ್ತು. ಅತಿಯಾದ ಹಣ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು ಲೀಗ್‌ನ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದರೂ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇಂದು ಐಪಿಎಲ್ ಇಲ್ಲದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಶುರುವಷ್ಟೇ, ಮುಂದೆ ಈ ಲೀಗ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಐಪಿಎಲ್ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕಿದರೆ ಕೆಲವು ತಂಡಗಳು ಟ್ರೋಫಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ. ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ತಂಡ ಮಾತ್ರ ‘ಅಭಿಮಾನ’ ಎಂಬ ಅಳೆಯಲಾಗದ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ; ಅದೇ ನಮ್ಮ ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು! 2008ರಲ್ಲಿ ‘ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್’ ಅವರಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಆಟಗಾರರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ತಂಡ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೋಕದ ಅತ್ಯಂತ ಗ್ಲಾಮರಸ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ತಂಡವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿಸ್ ಗೇಲ್ ಅವರ ದೈತ್ಯ ಸಿಕ್ಸರ್‌ಗಳು, ಎಬಿ ಡಿವಿಲಿಯರ್ಸ್ ಅವರ ಅತಿಮಾನುಷ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿಯವರ ರಕ್ತಗತವಾದ ಹಠ—ಈ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳು ಆರ್‌ಸಿಬಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಉಳಿಸದೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ‘ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್’ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದವು. ಆರ್‌ಸಿಬಿ ಅಂದ್ರೆ ಅಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಪಂಚೆಯಿಲ್ಲ!
2013ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆ ವಾರಿಯರ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಆರ್‌ಸಿಬಿ ದಾಖಲಿಸಿದ 263 ರನ್ ಇಂದಿಗೂ ಐಪಿಎಲ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಕೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅಂದು ಕ್ರಿಸ್ ಗೇಲ್ ಸಿಡಿಸಿದ ಅಜೇಯ 175* ರನ್ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇನ್ನು 2016ರ ಸೀಸನ್ ಐಪಿಎಲ್ ಇತಿಹಾಸದ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರ. ಕಿಂಗ್ ಕೊಹ್ಲಿ ಎಂಬ ಒಬ್ಬನೇ ಆಟಗಾರ ಒಂದೇ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ 973 ರನ್ ಮತ್ತು 4 ಶತಕ ಸಿಡಿಸಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ಅಜೇಯ ದಾಖಲೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಆರ್‌ಸಿಬಿ 2017ರಲ್ಲಿ ಕೆಕೆಆರ್ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ 49 ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಲೌಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ದಾಖಲೆ. ಅಂದರೆ, ಈ ತಂಡದ ಆಟ ‘ಅತ್ಯುನ್ನತ’ ಅಥವಾ ‘ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ’—ಮಧ್ಯಮ ಎಂಬುದು ಇವರ ಡಿಕ್ಷನರಿಯಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ! ಎಷ್ಟೇ ಸೋತರೂ, ಎಷ್ಟೇ ನಿರಾಸೆಯಾದರೂ ಆರ್‌ಸಿಬಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಕುಗ್ಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗುತ್ತಿದೆ. “ಈ ಸಲ ಕಪ್ ನಮ್ದೇ” ಎಂಬುದು ಇವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಅಚಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ.
ಆದರೆ ವೀಕ್ಷಕರೇ, 18 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಯುವಿಕೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ನಿರಾಸೆಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಗೂ ತೆರೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದು ಸೀಸನ್ 18ರಲ್ಲಿ! ಹೌದು, ಆರ್‌ಸಿಬಿ ಕೊನೆಗೂ ಐಪಿಎಲ್ ಕಪ್ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು! ಆ ಸಂಭ್ರಮ ಯಾವ ಲೆವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಅಂದ್ರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಸಿಹಿ ಹಂಚಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯೋತ್ಸವ ಮುಗಿಲು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇದೇ ಸಂಭ್ರಮ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಜೂನ್ 4, 2025 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಂ. ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನ ಹೊರಗೆ ನಡೆದ RCB ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ಪರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಕಾಲ್ತುಳಿತ ಸಂಭವಿಸಿತು. 3 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಜಮಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಲ್ಲಿ 11 ಜನ ಅಮಾಯಕರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಘಟನೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ RCB ಮತ್ತು ಕೆಎಸ್‌ಸಿಎ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೇಸ್ ಕೂಡ ದಾಖಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಕಡೆ ಗೆಲುವಿನ ಸಂಭ್ರಮ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸಾವಿನ ನೋವು—ಆ ದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಡಿದ್ದು ಎಂದೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ದೃಶ್ಯ.
ಏನೇ ಇರಲಿ, ಏನೇ ವಿವಾದಗಳಿರಲಿ, ಮತ್ತೆ ಈಗ ಐಪಿಎಲ್ ಜ್ವರ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಹಣ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ತಂದುಕೊಡುವ ಈ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಅವರಂತಹ ಯುವ ಕಿಡಿಗಳು ಅಬ್ಬರಿಸಲು ರೆಡಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ದಬದಬ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಯಾರು ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ? ಆರ್‌ಸಿಬಿ ತನ್ನ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ? ಅಥವಾ ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾ? ಕಾದು ನೋಡೋಣ.
